Çamaşır makinesine dokununca hafif bir karıncalanma hissettiniz mi? Ya da bilgisayar kasasına değince parmaklarınızda bir şey “çekti” mi? Bunun en sık sebebi, tesisatta topraklamanın olmaması ya da çalışmamasıdır. Bu yazıda topraklamanın ne işe yaradığını, eksik olduğunu nasıl anlayabileceğinizi ve neden ertelenmemesi gerektiğini anlatıyoruz.
Topraklama ne işe yarar?
Normalde elektrik, cihazın içinde kablolar boyunca dolaşır. Ama bir kablonun yalıtımı yıprandığında ya da cihazın içine su girdiğinde, elektrik cihazın metal gövdesine geçebilir. Bu durumda gövdeye dokunan kişi, elektriğin toprağa giden yolu olur.
Topraklama hattı, bu kaçak elektriğe sizden çok daha kolay bir yol sunar: gövdeden prizdeki toprak ucuna, oradan panoya ve binanın topraklama tesisatına. Kaçak bu yoldan akınca panodaki kaçak akım rölesi farkı algılar ve devreyi saniyenin küçük bir kesrinde keser.
Yani güvenlik iki parçalıdır: topraklama kaçağa yol açar, kaçak akım rölesi de devreyi keser. Biri eksikse koruma da eksik kalır.
Evinizde topraklama olmadığının işaretleri
- Çamaşır, bulaşık makinesi ya da buzdolabına dokununca karıncalanma: En yaygın belirtidir.
- Prizlerde yan metal kulakçıkların olmaması: Topraklı prizin iki yanında metal temas parçaları bulunur. Eski binalarda bu parçalar olmayan ya da sonradan topraklı priz takılmış ama arkasına toprak hattı bağlanmamış prizler sık görülür.
- Panoda kaçak akım rölesinin olmaması: Panonuzda üzerinde “TEST” düğmesi olan geniş bir şalter yoksa, koruma eksik demektir.
- Bina 1990’lardan önce yapıldıysa: O dönemin pek çok binasında topraklama ya hiç yoktur ya da zamanla işlevini yitirmiştir.
Önemli: Prizin görünüşü tek başına bir şey kanıtlamaz. Topraklı görünen bir prizin arkasında toprak hattı olmayabilir. Kesin sonuç yalnızca ölçümle alınır.
Topraklama nasıl kontrol edilir?
Topraklamanın çalışıp çalışmadığı, topraklama direnci ve hat sürekliliği ölçülerek anlaşılır. Bunun için uygun ölçüm cihazı ve tesisat bilgisi gerekir; elektrikli bir prizle ya da panoyla deneme yapmak ciddi çarpılma riski taşır. Kendi başınıza yapabileceğiniz güvenli tek kontrol, panodaki kaçak akım rölesinin TEST düğmesine ayda bir basmaktır: röle düşüyorsa mekanik olarak çalışıyordur. Ardından kaldırabilirsiniz.
Topraklama yoksa ne yapılır?
Çözüm binanın durumuna göre değişir:
- Binada çalışan bir topraklama tesisatı varsa, dairenin panosundan prizlere toprak hattı çekilir ve bağlantılar yenilenir.
- Binada topraklama yoksa ya da ölçümde yetersiz çıkıyorsa, bina topraklamasının yapılması ya da iyileştirilmesi gerekir. Bu genellikle yönetimle birlikte planlanan bir iştir.
- Her durumda panoya uygun bir kaçak akım rölesi takılmalıdır. Topraklama tamamlanana kadar bile en önemli güvenlik adımı budur.
Sık sorulanlar
Toprak hattı yerine nötr kablosunu kullanmak olur mu?
Hayır. “Sıfırlama” denen bu uygulama tehlikelidir; nötr hattında bir kopukluk olduğunda cihaz gövdeleri doğrudan gerilim altında kalabilir. Bu yöntem kullanılmamalıdır.
Kaçak akım rölesi varsa topraklamaya gerek var mı?
Var. Röle kaçağı algılar, ama kaçağın güvenli bir yoldan akması için topraklama gerekir. İkisi birlikte çalıştığında koruma tamamlanır.
Evinizde topraklama olup olmadığından emin değilseniz, ölçümle kontrol edip sonucu size açıkça söylüyoruz. Ayrıntılar için elektrik tesisatı ve sigorta ve pano sayfalarımıza bakabilir ya da 0532 058 25 76 numarasından bize ulaşabilirsiniz.